KRAJOWA RAMA KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH  ( KRK )

STAN OBECNY

 

Już obecnie, na podstawie art. 4 ust 1 pkt 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn. zm.) dla około 250 zawodów jest wdrożony krajowy system szkolenia zawodowego oraz krajowych standardów kwalifikacji zawodowych, a także modułowych systemów szkolenia dla tych zawodów. Jest on zgodny z zaleceniami Unii Europejskiej za wyjatkiem jednej rzeczy. Różnicą jest kryterium poziomów kwalifikacji. System europejski przewiduje iuch 8, natomiast wdrożony system polski stosuje 5 poziomów kwalifikacji.

 

Poniżej podano słownik podstawowych definicji stosowanych w polskim systemie kwalifikacji:

ZAWÓD Zbiór zadań zawodowych wyodrębnionych w wyniku społecznego podziału pracy, wymagających od pracownika odpowiednich kwalifikacji zawodowych.
ZADANIE ZAWODOWE Logiczny wycinek lub etap pracy w ramach zawodu o wyraźnie określonym początku i końcu. Układ czynności zawodowych powiązany jednym celem działania, kończący się określonym wytworem, usługą lub istotną decyzją.
ZADANIA TECHNOLOGICZNE Dotyczą działań podejmowanych na własnym stanowisku pracy, ale wynikających z technologii pracy w przedsiębiorstwie. Są związane z technologią wytwarzania, technologią świadczenia usług, czy też sposobem wykonywania określonych procedur i operacji na stanowisku pracy.
ZADANIA ORGANIZACYJNE Dotyczą organizacji i planowania pracy na własnym stanowisku, w relacji ze stanowiskami współpracującymi. Łączą zakresy prac z zakresami odpowiedzialności.
ZADANIA KIEROWANIA
I WSPÓŁPRACY
Dotyczą współpracy w zespole pracowniczym, kierowania zespołem, organizowania pracy zespołu, współpracy z przełożonymi, kooperantami i otoczeniem przedsiębiorstwa.
ZADANIA KONTROLI
I OCENY JAKOŚCI
Dotyczą samokontroli wykonanych prac lub świadczonych usług, kontrolowania pracy podległych pracowników, oceny jakości wyrobów i usług, obowiązków związanych z procedurami systemu zapewniania jakości w przedsiębiorstwie.
KWALIFIKACJE ZAWODOWE Układ umiejętności, wiadomości i cech psychofizycznych niezbędnych do wykonywania zestawu zadań zawodowych.
UMIEJĘTNOŚĆ Zdolność do wykonania czynności prowadzących do zrealizowania zadania zawodowego.
CZYNNOŚCI ZAWODOWE Działania podejmowane w ramach zadania zawodowego i dające efekt w postaci realizacji celu przewidzianego w zadaniu zawodowym. Czynności mogą mieć charakter motoryczny lub intelektualny.
WIADOMOŚCI Zestaw informacji i procedur działania niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych.
CECHY PSYCHOFIZYCZNE Wrodzone lub nabyte cechy osobowości, talentu, charakteru oraz sprawności posługiwania się ciałem i zmysłami (zwłaszcza kończynami i receptorami wzroku, słuchu, dotyku, smaku itp.), niezbędne do prawidłowego i skutecznego wykonywania zadań zawodowych.
STANOWISKO PRACY Najmniejsza jednostka organizacyjna przedsiębiorstwa, miejsce pracy, część powierzchni produkcyjnej lub usługowej zajmowanej lub obsługiwanej przez pracownika w celu wykonywania powierzonej mu pracy - zadań zawodowych.
STANDARD KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH Akceptowana przez przedstawicieli pracodawców, pracobiorców i innych kluczowych partnerów społecznych partycypujących w gospodarce i rynku pracy norma minimalnych wymagań kwalifikacyjnych, w układzie pięciu poziomów kwalifikacji, z podziałem na: kwalifikacje związane z typowymi stanowiskami pracy lub zadaniami zawodowymi, kwalifikacje ponadzawodowe, ogólnozawodowe, podstawowe i specjalistyczne dla zawodu opisujące zbiory niezbędnych umiejętności, wiadomości i cech psychofizycznych odpowiadających zadaniom zawodowym i kwalifikacjom wyodrębnionym w zawodzie i gwarantujących jakość wykonywania zawodu.
KWALIFIKACJE PONADZAWODOWE Podstawowe umiejętności, wiadomości i cechy psychofizycznych potrzebne do sprawnego wykonywania pracy i podejmowania działań w życiu zawodowym i pozazawodowym. Kwalifikacje ponadzawodowe wyrażają się w pozytywnych postawach i pozytywnym stanie fizycznym, przy jednoznacznym opanowaniu ogólnych umiejętności działania praktycznego i umysłowego. Kwalifikacje ponadzawodowe nie uprawniają do wykonywania zawodu, ale są niezbędne do osiągnięcia wymaganej współczesnej jakości pracy. Na potrzeby standardu kwalifikacji zawodowych przyjęto, że kwalifikacje ponadzawodowe są wspólne dla branży/sektora gospodarki, do której należy zawód poddany standaryzacji.
KWALIFIKACJE OGÓLNOZAWODOWE Wymagania w zakresie umiejętności, wiadomości i cechy psychofizycznych, które ukierunkowują do wykonywania prac w określonym obszarze zawodowym, obejmującym zwykle grupę pokrewnych zawodów i specjalności. Na potrzeby standardu kwalifikacji zawodowych przyjęto, że kwalifikacje ogólnozawodowe są wspólne dla wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w standardzie dla danego zawodu.
KWALIFIKACJE PODSTAWOWE DLA ZAWODU Wymagania w zakresie umiejętności, wiadomości i cechy psychofizycznych, które umożliwiają efektywne wykonywanie typowych zadań zawodowych charakterystycznych dla określonego zawodu.
KWALIFIKACJE SPECJALISTYCZNE Specyficzne, rzadziej występujące wymagania w zakresie umiejętności, wiadomości i cech psychofizycznych umożliwiających wykonywanie wyspecjalizowanych zadań i pełnienie nietypowych funkcji zawodowych.
POZIOMY KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH Są hierarchicznym układem kwalifikacji odzwierciedlającym stopień złożoności, odpowiedzialności i trudności zadań zawodowych i związanych z nimi wymagań kwalifikacyjnych. Mogą służyć do wartościowania pracy, budowania hierarchii pracowników, określania zakresów odpowiedzialności, definiowania poziomów kształcenia itp.

 Polski system kwalifikacji przewiduje 5 poziomów wymaganych kwalifikacji. Podano je poniżej:

Poziom 1 Kwalifikacje niezbędne do wykonywania prostych, rutynowych zadań wykonywanych pod kierunkiem przełożonego, stanowiących podstawę do dalszych, bardziej specjalistycznych działań.
Poziom 2 Kwalifikacje niezbędne do wykonywania zadań w sytuacjach typowych. Niektóre zadania mogą być bardziej złożone i wymagać działań samodzielnych charakteryzujących się indywidualną odpowiedzialnością. Wymagana może być również umiejętność pracy w zespole.
Poziom 3 Kwalifikacje niezbędne do wykonywania zadań złożonych, zarówno w warunkach typowych jak i problemowych. Zadania charakteryzują się różnorodnością wykonywanych czynności, wymagają samodzielności i odpowiedzialności. Dotyczyć mogą również umiejętności kierowania pracą innych osób.
Poziom 4 Kwalifikacje niezbędne do wykonywania wielu różnorodnych, skomplikowanych zadań o charakterze technicznym, organizacyjnym lub specjalistycznym dla danego obszaru działalności zawodowej. Zadania wymagają wysokiej, osobistej odpowiedzialności i samodzielności, jak również umiejętności kierowania zespołem pracowników.
Poziom 5 Kwalifikacje niezbędne do wykonywania złożonych zadań, często w sytuacjach problemowych, wymagających podejmowania decyzji o znaczeniu strategicznym dla organizacji. Zadanie te związane są z pełną odpowiedzialnością za pracę i rozwój innych osób a także wymagają umiejętności diagnozowania, analizowania, prognozowania, planowania oraz wdrażania nowych pomysłów do praktyki gospodarczej i społecznej.

 Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej utworzyło portal internedowy krajowych standardów kwalifikacji zawodowych o nazwie KWALIFIKACJE (www.kwalifikacje. praca. gov.pl) podający zawody, wymagane do ich wykonywania kwalifikacje i sposoby ich uzyskiwania.

 

 

 

 

 

NOWE ROZWIĄZANIE W ZAKRESIE PODNOSZENIA KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH

 

Krajowa Rama Kwalifikacji Zawodowych dopiero jest na etapie tworzenia. Dotychczas istnieje wiele systemów rejetrowania kwalifikacji zawodowych, opartych o różne podstawy prawnie, nie zsynchronizowane ze sobą i certyfikatów wydawanych przez wiele podmiotów. Trudno więc mówić o jednolitości systemu. Nie oznacza to jednak, że w kierunku ujednolicenia ram kwalifikacji zawodowych nic sie nie dzieje.

     Brak spójnych ram powoduje, że zawartość programów szkolenia róznych podmiotów szkolących nie są jednakowe. Osoby szkolone w róznego typu szkoleniach odbywanych w innych podmiotach szkolących mogą nie zetknąć się z określonym, wymaganym zasobem wiedzy, albo wiedza ta może być powtarzana. W pierwszym przypadku szkolona osoba jest niedouczona, natomiast w drugim niepotrzebnie traci czas i pieniądze na zapoznawanie się z tym samym zakresem wiedzy.

     Prace nad Krajową Ramą Kwalifikacji rozpoczęto w 2006 roku w wyniku wejścia w życie:

  • założeń Deklaracji Bolońskiej z czerwca 1999 r. w sprawie tworzenia harmonijnego systemu szkolnictwa wyższego w Europie,
  • komunikatu Konferencji europejskich ministrów d/s szkolnictwa wyższego w Bergen w 2005 roku oraz
  • zaleceń Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 kwietnia 2008 roku, w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2008/C 111/01)

     Prezes Rady Ministrów 17 lutego 2010 roku powołał Międzyresortowy Zespół d/s uczenia się przez całe życie. Zadaniem Zespołu było przygotowanie projektu systemu umożliwiającego podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez całe życie oraz opracowanie Krajowej Ramy Kwalifikacji zgodnego z zaleceniami europejskimi. 

W okresie od października 2008 r. do  stycznia 2010 r. prowadzono prace, w wyniku których powstał
ekspercki projekt Polskiej Ramy Kwalifikacji oraz wstępne wytyczne do wdrożenia. Od lipca 2010 r. dalsze prace finansowane były przez Europejski Fundusz Społeczny w ramach projektu „Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowej Ramy Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie”. Prace zakończone będą do konca 2013 r. Ich efektem ma być ostateczny projekt systemu Krajowego Systemu Kwalifikacji. 

     Wdrożenie Polskiej Ramy Kwalifikacji rozpoczęło się w 2012 roku. Zawiera ona 8 poziomów kwalifikacji zalecanych przez Europejską Ramę Kwalifikacji, niezależnie od sposobu i miejsca ich osiągnięcia. Zakłada się wyróżnienie kwalifikacji pełnych oraz węższych od nich kwalifikacji cząstkowych. Wszystkie z nich są przyporządkowane do jakiegoś poziomu kwalifikacji. Różnica między kwalifikacją pełną i czątkową polega na tym, że:

  1. jeśli osoba uzyskała kwalifikację pełną, to będzie miała prawo ubiegania się o odpowiednią pełną kwalifikację na wyższym poziomie,
  2. jeżeli osoba na danym poziomie uzyskała tylko kwalifikację cząstkową, to nie będzie mogła ubiegać się o pełną kwalifikację wyższego poziomu, ale będzie już posiadała częściowe spełnienie wymagań ustalonych dla pełnej kwalifikacji tego samego poziomu.

Poziomy Krajowej Ramy Kwalifikacji obejmują edukację wyższą, edukację ogólną, edukację zawodową i uczenie się przez całe życie.

 

W ramach Krajowego Systemu Kwalifikacji powstają 4 podsystemy:

  1. powszechna praktyka budowania programów edukacyjnych (ujednolicie programy nauczania dla uzyskania kwalifikacji w poszczególnych zawodach).
  2. powszechny system walidacji efektów uczenia się,
  3. powszechny system zapewniania jakości nauczania,
  4. objęcie efektów uczenia się systemem punktacji (ECTS, ECVET i SATO).

Ogłoszony został także:

  1. Model Polskich Ram Kwalifikacji "Od europejskich do polskich ram kwalifikacji" (pobierz plik PDF).
  2. Załącznik do modelu Polskich Ram Kwalifikacji wraz z z tabelą główną deskryptorów poziomów efektów uczenia się (pobierz plik PDF).
  3. Słownik kluczowych pojęć związany z krajowym systemem kwalifikacji (pobierz plik PDF).